Những lưu ý khi Luật công nghiệp công nghệ số 2025 chính thức có hiệu lực

Ngày 01/01/2026, Luật Công nghiệp Công nghệ số 2025 chính thức có hiệu lực, chấm dứt hơn một thập kỷ tồn tại trong "vùng xám" pháp lý của các loại tài sản mã hóa. Đây là lần đầu tiên Việt Nam ban hành một khung hành lang pháp lý toàn diện, đủ sức nặng để định danh, quản lý và bảo hộ tài sản số, tạo điều kiện cho công nghệ Blockchain bứt phá. Việc thông qua khung luật này là lời khẳng định về vị thế của Việt Nam trong bản đồ công nghệ toàn cầu.

Bitcoin chính thức là tài sản

Khái niệm "tiền ảo" vốn gây nhiều tranh cãi đã chính thức được chuẩn hóa thành "tài sản số" theo quy định của Luật Công nghiệp công nghệ số. Sự thay đổi này đánh dấu bước ngoặt lớn khi tài sản số được công nhận là một loại tài sản theo Bộ luật Dân sự, tồn tại dưới dạng dữ liệu số và được vận hành, xác thực thông qua công nghệ số trên môi trường điện tử. Việc luật hóa không chỉ mang lại tính chính danh mà còn tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho các hoạt động phát hành, lưu trữ và chuyển giao loại hình tài sản mới này.

Dựa trên tiêu chí về công nghệ và mục đích sử dụng, tài sản số hiện nay được phân thành ba loại chính: tài sản ảo trên môi trường điện tử, tài sản mã hóa và các loại tài sản số khác. Trong đó, tài sản mã hóa đóng vai trò then chốt khi sử dụng công nghệ mã hóa hoặc các giải pháp kỹ thuật tương đương để xác thực trong suốt quá trình tạo lập và chuyển dịch.

Cần lưu ý rằng, tài sản mã hóa theo quy định mới được tách biệt hoàn toàn với chứng khoán, tiền pháp định dạng số và các loại tài sản tài chính khác vốn đã có các khung pháp lý dân sự và tài chính riêng biệt điều chỉnh.

Đáng chú ý, điểm a khoản 2 Điều 47 Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 đã mở ra cơ hội mới cho các nhà đầu tư khi quy định tài sản ảo được phép sử dụng cho mục đích trao đổi hoặc đầu tư. Điều này khẳng định kể từ năm 2026, người dân có quyền thực hiện các giao dịch đầu tư và chuyển đổi tài sản ảo một cách hợp pháp. Tuy nhiên, pháp luật vẫn duy trì ranh giới nghiêm ngặt, các loại tài sản này tuyệt đối không được sử dụng làm phương tiện thanh toán thay thế tiền tệ trong các giao dịch hàng hóa, dịch vụ thông thường.

Phân chia Bitcoin theo quy định

Căn cứ Điều 47 Luật Công nghiệp công nghệ số 2025, Bitcoin được công nhận là một loại tài sản mã hóa được tạo lập và xác thực trên môi trường điện tử. Quy định này khi kết hợp với Điều 105 và 115 Bộ luật Dân sự 2015 đã chính thức xếp Bitcoin vào nhóm quyền tài sản, tức là một quyền trị giá được bằng tiền.

Điểm a khoản 2 Điều 47 quy định rõ tài sản số có thể sử dụng cho mục đích đầu tư và trao đổi. Chính việc công nhận quyền "đầu tư" đã xác lập giá trị kinh tế hợp pháp của Bitcoin, làm căn cứ để các cơ quan tố tụng xác định đây là một loại tài sản có thể định giá và chuyển nhượng.

Vì đã được định danh là tài sản, Bitcoin chịu sự điều chỉnh của Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Theo Điều 33 và Điều 59 của luật này, mọi tài sản hình thành từ thu nhập hợp pháp trong thời kỳ hôn nhân đều được coi là tài sản chung và phải phân chia khi ly hôn.

Tương tự, khi được kết hợp với Điều 105 và 115 Bộ luật Dân sự 2015, Bitcoin được xác lập là "quyền tài sản", từ đó nghiễm nhiên trở thành một phần của "di sản" theo quy định tại Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015. Căn cứ Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình cho người thừa kế. Trong trường hợp không có di chúc, dựa trên Điều 651, con đẻ và con nuôi (thuộc hàng thừa kế thứ nhất) có quyền bình đẳng trong việc hưởng di sản là Bitcoin từ cha mẹ.

Điều này đồng nghĩa với việc các ví tiền mã hóa giờ đây không còn là "tài sản ảo" nằm ngoài vòng pháp luật, mà là tài sản hợp pháp được nhà nước bảo hộ quyền truyền đời, đảm bảo con cái được hưởng thành quả tài chính từ thế hệ đi trước một cách minh bạch và đúng pháp luật.

Việc kê khai và quản lý tài sản số không còn là lựa chọn cá nhân mà trở thành trách nhiệm pháp lý bắt buộc trong các thủ tục dân sự. Tòa án có thẩm quyền yêu cầu công khai thông tin ví và thực hiện các biện pháp khẩn cấp tạm thời để ngăn chặn việc tẩu tán tài sản trên không gian mạng. Đồng thời, hành lang này cũng khơi thông quyền thừa kế hợp pháp giữa các thế hệ, cho phép người dân thực hiện các thủ tục di chúc và khai nhận di sản đối với tài sản mã hóa một cách chính danh.

Sự chuyển mình này không chỉ bảo vệ quyền lợi sát sườn của người dân mà còn thúc đẩy một ý thức mới về tính minh bạch. Khi tài sản đã được pháp luật bảo vệ, chủ sở hữu cũng phải có nghĩa vụ quản lý và thực hiện các nghĩa vụ tài chính công khai, đóng góp vào sự lành mạnh hóa và phát triển bền vững của nền kinh tế số quốc gia.

Lá chắn cho nhà đầu tư tài sản số

Khi Bitcoin và các loại tài sản mã hóa khác đã có danh tính pháp lý là "quyền tài sản", các hành vi chiếm đoạt, lừa đảo thông qua việc dụ dỗ đầu tư hoặc đánh cắp khóa bí mật sẽ cấu thành tội xâm phạm quyền sở hữu theo Bộ luật Hình sự. Việc trình báo với cơ quan chức năng hiện nay không còn chỉ dừng lại ở mức độ phản ánh thông tin, mà là cơ sở để khởi tố vụ án hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Đây là đòn bẩy quan trọng giúp người dân tự tin hơn trong việc bảo vệ quyền lợi cá nhân trước các thủ đoạn công nghệ cao ngày càng tinh vi.

Song song với việc hoàn thiện khung pháp lý, năng lực thực thi của lực lượng chức năng cũng được nâng tầm mạnh mẽ. Ngày 16-17/12/2025, tại Singapore, các cán bộ Bộ Tài chính đã tham dự khóa tập huấn ngắn hạn về “Công nghệ và rủi ro tài sản số”.

Đây là hoạt động do Bộ Ngoại giao Mỹ tổ chức tại Singapore với mục tiêu tăng cường năng lực ứng phó và hoàn thiện các quy định của các cơ quan chính phủ liên quan đối với các vụ chiếm đoạt tài sản ảo. Từ kinh nghiệm quốc tế và bối cảnh trong nước các chuyên gia đề xuất lộ trình 4 bước để tăng cường năng lực phòng thủ.

Tiêu biểu là Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) đã được đề xuất trang bị các phần mềm phân tích Blockchain chuyên sâu. Những công cụ này cho phép lực lượng chức năng theo dấu dòng tiền (on-chain tracking) theo thời gian thực, minh bạch hóa các ví ẩn danh và xác định điểm đến cuối cùng của tài sản bị chiếm đoạt tại các sàn giao dịch hoặc điểm rút tiền pháp định.

Khả năng giám sát theo thời gian thực không chỉ giúp nhanh chóng đóng băng các ví có dấu hiệu nghi vấn mà còn tạo ra sự răn đe đối với tội phạm xuyên quốc gia thường lợi dụng tính ẩn danh của Blockchain để tẩu tán tài sản. Sự kết hợp giữa quy định luật pháp chặt chẽ và công nghệ truy vết hiện đại hứa hẹn sẽ làm giảm thiểu đáng kể các vụ việc lừa đảo mã hóa trong tương lai.